Praca na Tak Foundation was created to prevent social exclusion. We fulfill our mission through Return To Work programs and spreading the concept of volunteering. Our projects, that build up self-awereness in terms of the position and skills on the labour market, are also very important. We support any entity which contributes to the development of the social economy.
   
events
current
successes
reviews
archives
 
projects
work
economy
sport and health
culture and ecology
 
documents
statute
reports
 
authorities
management
council
 
contact
data
volunteering
cooperation
 
Arkadiusz Jankowski, 08.01.2016

Demografia a rynek pracy

This material is available in Polish only.

Demografia jest nauką o życiu, jego perspektywach i oddziaływaniach międzyludzkich. Oznacza to, że wraz z polityką społeczną determinuje rynek pracy. Z kolei prawidłowo rozwijająca się gospodarka z wysokim poziomem zatrudnia i rosnącym dobrobytem przekłada się na przyrost naturalny. To truizm czy nic bardziej mylnego? Otóż, zjawisk społecznych nie można analizować w tak prostym ujęciu. Sytuacja na polskim rynku pracy, opisywana wyłącznie malejącym bezrobociem, jest w dłuższej perspektywie wysoce niekorzystna. Bezrobocie może być coraz niższe, a pracodawcom brakować będzie siły roboczej. I nie będzie to jakikolwiek paradoks.

Podstawowe liczby

W 2014 roku Polaków w wieku 0-17 lat było niespełna 7 mln. W 1989 roku pułap ten sięgał ponad 11 mln. Z kolei osób, które przekroczyły 65. rok życia, pomiędzy latami 1989 i 2014 przybyło ponad 2 mln. Tendencje te są systematyczne od lat, a ich zahamowanie możliwe będzie tylko w wyniku realizacji kompleksowego planu na rzecz zmian w strukturze demograficznej. Póki co takiego przedsięwzięcia nie ma. Dlatego warto przedstawić kolejne zagrożenia artykułowane przez statystykę, związane z rynkiem pracy, a zatem także ogólnym stanem gospodarki i funduszami emerytalnymi.

Kobiet w wieku rozrodczym, definiowanym jako przedział 15-49 lat, jest od 1989 roku niemal tyle samo - więcej niż 9 mln. Gwoli ścisłości, należy wskazać, że liczba ludności w Polsce jest od 26 lat niemal stała i wynosi ok. 38,5 mln. Przyrost naturalny zaczął załamywać się w połowie lat 80, spadając z rokrocznego poziomu ponad 300 tys., by w 1989 roku wynieść 181,3 tys. Od 1994 roku nie przekraczał już 100 tys., by w niektórych latach wykazać wartości ujemne, w tym w okresie 2013-2014. Od lat 90. na stałe i wydatnie obniżyła się również dzietność. Współczynnik ten w 1990 roku wynosił 1,989, a w roku 2014 tylko 1,290. Wiek kobiet rodzących dziecko - w ujęciu wartości przeciętnych, jak i mediany - obniżył się o ponad 3 lata.

Tu i teraz

Przedstawione dane stały się podstawą do pierwszego raportu GUS o sytuacji demograficznej w Polsce w latach 1989-2013 oraz prognozy na lata 2014-2050. W opracowaniu podkreślono kilka nakładających się na siebie procesów. Pozytywny, polegający na wydłużaniu się trwania życia, oraz negatywne: starzenie się ludności powiązane z niskim poziomem dzietności i rosnącą emigracją młodych osób. Autorzy raporty GUS zaznaczają, że przeciętny Polak od początku lat 90. postarzał się o 7 lat. Mediana wieku wynosi obecnie 39 lat. Na tle Europy plasuje to Polskę jako relatywnie młody kraj. Ale w odniesieniu np. do kontynentu afrykańskiego mieszkańcy Polscy są dwukrotnie starsi.

W populacji starszych osób w Polsce są znaczące dysproporcje pomiędzy płciami. 65-letnie kobiety mają przed sobą niemal 20 lat życia, czyli o 5 lat więcej od mężczyzn. Ogólny poziom feminizacji rzędu 107 zmienia się wraz z wiekiem kobiet i mężczyzn. Dla osób w wieku 65-69 rośnie on do poziomu 126, następnie aż 288, uwzględniając wiek co najmniej 80 lat. Oznacza to, że w pierwszym przedziale wiekowym 56% stanowią kobiety, a w drugim 70%. Tylko 2% osób w wieku powyżej 65. roku życia utrzymuje się z własnej pracy, w większości są to mężczyźni. Zagadnienie zrównania wieku emerytalnego i sposobu liczenia lat składkowych jest zatem jak najbardziej zasadne. Przyczynia się do tego także aspekt nadumieralności mężczyzn. Wieku 65 lat w 2013 roku nie dożyło ich 26%. U kobiet wskaźnik ten wynosił 11,2%. Krzywdzące zatem są wszystkie rozwiązania, które obligują pracowników do zwiększania swojej aktywności zawodowej w ostatnich latach przed przyznaniem świadczenia emerytalnego.

Opisane powyżej tendencje jeszcze bardziej przybiorą na sile. Do grona 65-latków wchodzić będą bowiem osoby urodzone w latach 50. i 60., czyli najliczniejsze roczniki w okresie powojennym. Samo zrównanie wieku emerytalnego jest tylko jednym z elementów, nierozwiązujących problemu. Ma bardziej wymiar egalitarny, niż przekładający się na jakikolwiek efekt na rynku pracy. Wynika to z tego, że w przedziałach wiekowych coraz starszych osób dominują najsłabiej wykształceni. Prawie połowa zbiorowości, mająca ponad 65 lat, ma wykształcenie podstawowe.

Rosnąca liczba osób starszych, przypadających na gospodarstwo domowe, sprawi, że prowadzący je będą musieli poświęcić więcej czasu obowiązkom opiekuńczym lub wyasygnować na nie środki. Możliwy jest zatem spadek wydajności pracy osób czynnych zawodowo. Pomimo poprawy stanu zdrowia osób starszych, nadal oceniają one ten kluczowy aspekt życia jako zły lub bardzo zły. Pod względem samooceny zdrowia Polacy są sklasyfikowani na 4. miejscu od końca wśród 32 państw europejskich poddanych badaniu. Wymagane zatem będą nakłady na poprawę komfortu życia, leczenie, opiekę i rehabilitację. W działaniach tych trzeba uwzględnić stałą liczbę osób niepełnosprawnych (ok. 2 mln.).

Skazani na starość

W 2070 roku będzie nas 25 milionów! To pesymistyczny wariant starzenia się struktury ludności i niskiego poziomu zastępowalności pokoleń. Autorzy raportu GUS przedstawili cztery warianty zmian. Realizacja najkorzystniejszego sprawi, że liczba ludności w Polsce w 2070 roku może przekroczyć 33 miliony. Wszystkie scenariusze, nawet uzyskanie dzietności na poziomie 2,1-2,15, pokazują, że procesów nie da się odwrócić w sposób umożliwiający chociaż powrót do obecnej sytuacji. Znamienny jest udział osób przekraczających 65. rok życia w ogólnej liczbie ludności w Polsce. Aktualnie wynosi on niespełna 15% (to jedyny, znaczący moment, kiedy udział ten jest równy odsetkowi dzieci w przedziale 0-14 lat), ale za 30 lat podwoi się, bez względu na rozważany wariant. Pozytywne zmiany mogą nastąpić dopiero ok. 2060 roku, a najbardziej optymistyczny scenariusz zakłada, że wskazany udział sięgnie 31%. Negatywny bieg wydarzeń może zwiększyć ten pułap o 5 pkt proc.

Ze względu na zróżnicowanie terytorialne procesu starzenia się ludności trzeba będzie wprowadzać zmiany adekwatne do rozwoju sytuacji. Będą one niezbędne w stosunkowo zamożnych województwach, m.in.: dolnośląskim, mazowieckim, wielkopolskim. Niewątpliwie wpłynie to na ich potencjał rozwoju. Od 2025 roku we wszystkich zestawieniach konieczne będzie uwzględnianie przedziału wieku 80+. Powojenny boom urodzeń sprawi, że ta grupa wiekowa w 2040 roku stanowić będzie 36% zbiorowości osób starszych. Obecnie odsetek 80-latków przekłada się na 1,5 mln osób. W 2050 roku będzie ich 3,5 mln. Zmiana o taką samą wartość, ale in minus, nastąpi w przedziale wieku 0-17 lat. Najdynamiczniej zajdzie ona w latach 2025-2040, obniżając liczbę osób mających maks. 17 lat aż o 1,2 mln. W trudnym położeniu znajdzie się polska wieś. W 2040 roku będzie ją zamieszkiwać pokaźna liczba osób w wieku produkcyjnym niemobilnym - 5,1 mln. Tak samo zdefiniowana grupa w odniesieniu do miasta najwyższą liczbę osiągnie w 2035 roku - 6,9 mln.

Idée fix

Wszystkim władzom towarzyszyć musi natrętna myśl: jak pogodzić często wykluczające się cele. Rozwiązania sprzyjające aktywności zawodowej, dzietności i opiece na nad osobami starszymi. W przeciwnym razie rozważania o rynku pracy sprowadzą się tylko do wymiaru sprawiedliwości społecznej rozumianej jako wybór skali etatyzmu.
market trends
Vacancies (in thousands)
more charts >

Events

01.10.2015
European Day of Foundations and Donors


21.09.2015
Divide the time. Join passions. Drum up for action


02.09.2015
NGO Week in Poznan


12.06.2015
Holiday of accountants and their clients


08.04.2015
Poles declare to change their jobs this year


06.04.2015
The amendment of the Labour Code


02.04.2015
Professions with the highest number of unemployed


11.03.2015
National plan for employment


Reviews

08.01.2016
Demografia a rynek pracy


21.09.2015
Employee volunteering in examples


13.08.2015
The mission of NGO, and the polish law


09.07.2015
NGOs cost accounting after the Amendment


08.07.2015
Youth employment in the European Union


15.05.2015
Working Europe 2020


05.05.2015
Pointless research


04.05.2015
The second year of KFS


27.04.2015
Anyone can open profession


17.04.2015
Official or employer




 
 Fundacja Praca na Tak © 2015   Powered by Web & Art sp. z o.o. contact .:. legal notice .:. mobile version